Có những đứa trẻ không có khả năng học tốt những môn văn hóa ở trường theo đúng kỳ vọng của cha mẹ.
Toán, Lý, Hóa, Văn, Sử, Địa hay Ngoại ngữ… với người lớn có thể là những môn học bình thường, nhưng với một số đứa trẻ, để đạt được một mức điểm nhất định đã là toàn bộ sự cố gắng và khả năng mà con có thể bỏ ra.
Con đã cố gắng.
Con đã học nhiều giờ.
Con đã học thêm.
Con đã thức khuya.
Con đã học hết tiếng Anh rồi đến tiếng Nhật, tiếng Hàn, tiếng Pháp…
Nhưng dù cố gắng đến đâu, con vẫn không thể đạt được mức mà cha mẹ kỳ vọng.
Điều nguy hiểm là khi một đứa trẻ liên tục nhận được thông điệp rằng:
“Con phải cố hơn nữa.”
“Như vậy vẫn chưa đủ.”
“Tại sao bạn khác làm được mà con không làm được?”
“Con phải học tốt hơn.”
Đứa trẻ có thể dần dần không còn nghĩ:
“Mình chưa giỏi môn này.”
mà bắt đầu nghĩ:
“Có phải mình là một đứa trẻ kém cỏi không?”
Đây là một sự khác biệt rất lớn.
Từ việc không giỏi một môn học, đứa trẻ có thể chuyển sang kết luận rằng mình là người không giỏi.
Từ một thất bại trong học tập, con có thể biến nó thành sự thất bại về chính bản thân mình:
“Sao mình dở vậy?”
“Sao mình không bằng các bạn?”
“Mình làm gì cũng không tốt.”
“Mình chẳng có điểm gì đặc biệt.”
Nếu tình trạng này kéo dài, một đứa trẻ có thể mất dần sự tự tin, mất động lực và thậm chí mất niềm vui trong cuộc sống.
Hãy tưởng tượng một đứa trẻ học văn hóa không nổi bật.
Nhưng một ngày, con cầm cây guitar lên.
Hoặc ngồi trước cây piano.
Hoặc cầm cây violin.
Hoặc ngồi sau một bộ trống.
Và điều kỳ lạ xảy ra.
Con không cần cha mẹ nhắc quá nhiều.
Không cần ép.
Không cần thưởng.
Không cần đe dọa.
Con tự ngồi luyện.
Một giờ trôi qua, con không để ý.
Hai giờ trôi qua, con vẫn muốn chơi.
Con nghe một đoạn nhạc và muốn tự mình chơi lại.
Con tập một kỹ thuật khó.
Lần đầu chưa làm được.
Lần thứ mười vẫn chưa được.
Nhưng con tiếp tục.
Rồi một ngày con làm được.
Con chơi được một bài hát.
Rồi một bài khó hơn.
Rồi con bắt đầu chơi tốt hơn những bạn khác.
Và lúc ấy, một điều rất quan trọng xảy ra bên trong đứa trẻ.
Con bắt đầu nhận ra:
“À, thì ra mình không phải là một đứa trẻ kém cỏi.”
“Mình vẫn có thứ mà mình làm rất tốt.”
“Mình vẫn có khả năng tiến bộ.”
“Chỉ là mình không giỏi theo cách mà người lớn đang đánh giá mình.”
Đó có thể là một bước ngoặt rất lớn đối với tâm lý của một đứa trẻ.
Trước đó, con liên tục nhận được những trải nghiệm:
Học → cố gắng → điểm chưa đủ tốt → bị so sánh → tiếp tục cố gắng → vẫn chưa đạt kỳ vọng.
Chuỗi trải nghiệm ấy dễ khiến con hình thành niềm tin:
“Cố gắng cũng chẳng thay đổi được gì.”
Nhưng trong âm nhạc, con lại có một trải nghiệm hoàn toàn khác:
Tập luyện → tiến bộ → chơi được → được công nhận → muốn tập thêm → lại tiến bộ.
Con bắt đầu nhìn thấy một mối liên hệ rất rõ:
“Khi mình cố gắng, mình có thể tiến bộ.”
Đây là một trải nghiệm tâm lý vô cùng quan trọng.
Nó giúp con lấy lại niềm tin vào năng lực của chính mình.
Một đứa trẻ không nhất thiết phải đứng đầu lớp mới có quyền cảm thấy mình giỏi.
Con cần ít nhất một lĩnh vực mà con có thể nói:
“Đây là thứ mình làm được.”
Có thể là guitar.
Có thể là piano.
Có thể là violin.
Có thể là trống.
Có thể là thanh nhạc.
Nhưng cũng có thể là bóng đá, hội họa, lập trình, võ thuật, nhiếp ảnh, nấu ăn, làm thủ công, khoa học hoặc bất kỳ lĩnh vực nào khác.
Điều quan trọng không nằm ở việc đó là môn gì.
Điều quan trọng là đứa trẻ tìm được một nơi mà ở đó:
Con có hứng thú.
Con có khả năng.
Con có thể tiến bộ.
Con được trải nghiệm thành công.
Và con cảm thấy mình có giá trị.
Nếu một đứa trẻ được đánh giá chủ yếu bằng điểm số, con rất dễ đồng nhất:
“Điểm của mình = năng lực của mình = giá trị của mình.”
Khi điểm thấp, con không chỉ nghĩ:
“Mình chưa làm tốt bài kiểm tra này.”
mà có thể nghĩ:
“Mình là người kém.”
Đó là điều cha mẹ cần đặc biệt cẩn thận.
Một đứa trẻ có thể không giỏi Toán nhưng rất giỏi âm nhạc.
Có thể không giỏi Ngoại ngữ nhưng có năng khiếu hội họa.
Có thể không nổi bật trong các môn văn hóa nhưng có khả năng thể thao xuất sắc.
Có thể học chậm hơn các bạn ở trường nhưng lại có khả năng đặc biệt trong một lĩnh vực mà chương trình học phổ thông không đo lường được.
Một đứa trẻ không thể được đánh giá toàn diện chỉ bằng bảng điểm.
Đôi khi cha mẹ nhìn thấy con học chưa tốt và phản ứng bằng cách:
“Học thêm đi.”
Rồi thêm một môn.
Rồi thêm một trung tâm.
Rồi thêm một ngoại ngữ.
Nhưng có những lúc điều đứa trẻ cần nhất không phải là thêm một áp lực.
Mà là một cơ hội để khám phá xem mình thực sự có khả năng và đam mê điều gì.
Bởi vì khi một đứa trẻ tìm thấy lĩnh vực phù hợp, con có thể trải nghiệm một điều mà điểm số ở trường không mang lại:
“Mình có thể làm được.”
Và từ một trải nghiệm nhỏ ấy, niềm tin vào bản thân có thể lan sang những lĩnh vực khác.
Con bắt đầu dám thử.
Dám thất bại.
Dám học lại.
Dám kiên trì.
Và quan trọng nhất:
Con không còn nhìn bản thân như một người thất bại.
Con hiểu rằng:
“Mình không phải là một đứa trẻ tệ. Mình chỉ chưa tìm được nơi mà khả năng của mình có thể phát huy.”
Đó có thể là một trong những món quà lớn nhất mà cha mẹ có thể trao cho con:
Không phải biến con thành đứa trẻ giỏi nhất.
Mà giúp con tìm thấy một điều khiến con tin rằng:
“Mình có giá trị. Mình có khả năng. Mình có thể tiến bộ. Và mình có một lý do để vui khi thức dậy mỗi ngày.”
