Nếu như guitar mang lại sự mộc mạc, piano là sự uy quyền của phím trắng phím đen, violin là tiếng lòng da diết, trống jazz là nhịp đập rộn ràng bùng nổ, thì kèn trumpet (kèn tây) lại mở ra một thế giới hoàn toàn khác — thế giới của âm thanh hào hùng, rực rỡ và đầy kiêu hãnh. Tiếng trumpet có thể xé tan bầu không khí tĩnh lặng bằng một tiếng gọi dõng dạc, nhưng cũng có thể thì thầm những giai điệu jazz ngọt ngào, ấm áp trong một góc phòng mờ ảo.
Nhiều năm gắn bó với nghề dạy kèm trumpet tại nhà — nơi những buổi học thường bắt đầu bằng tiếng thở dài vì mỏi cơ miệng và kết thúc bằng những giai điệu vang dội — tôi hiểu rằng dạy trumpet không chỉ là dạy cách bấm phím hay thổi hơi. Đó là hành trình tôi luyện ý chí, sự kiên trì của cơ mặt và cả một “bản lĩnh” đối mặt với sự chú ý.
Hôm nay, ngồi bên chiếc kèn sáng loáng được đặt gọn gàng trên kệ, ngắm nhìn ống dồn hơi và ba phím bấm quen thuộc, tôi muốn chia sẻ những tâm sự thật lòng từ đáy lòng của một người “thợ thổi kèn” lâu năm.
Bất kỳ ai mới bước chân vào thế giới kèn đồng đều phải vượt qua một “cửa ải” vô cùng khắc nghiệt mà người trong nghề hay gọi là rèn luyện embouchure (kỹ thuật đặt môi và cơ mặt).
Sự bất hợp tác của cơ môi và hơi thở: Kèn trumpet không có phím bấm phức tạp như piano, chỉ có ba valve (phím kèn) để thay đổi độ dài ống hơi, nhưng để phát ra âm thanh chuẩn xác thì toàn bộ phụ thuộc vào độ rung của môi người thổi. Trong những buổi học đầu tiên, học viên thường gặp tình trạng môi bị tê cứng, sưng nhẹ, hụt hơi hoặc thổi ra chỉ toàn tiếng gió xì xèo, thậm chí là những tiếng nốt nhạc bị “vỡ” chói tai. Không ít học viên từng nhìn tôi với ánh mắt ngao ngán: “Thầy ơi, sao thổi một nốt mà mất sức như chạy bộ thế này, môi em tê hết cả rồi!”. Những lúc ấy, tôi lại nhẹ nhàng đặt chiếc kèn xuống, hướng dẫn các bài tập “buzzing” (mím môi thổi gió tạo âm thanh như ong kêu) và cách lấy hơi bằng cơ hoành, kiên nhẫn nắn nốt từng chút một.
Áp lực về không gian luyện tập: Giống như trống jazz, trumpet có một đặc điểm “khó giấu”: âm lượng rất lớn và vang xa. Những ngày đầu học viên tập luyện, tiếng kèn có thể xuyên qua tường nhà, làm giật mình cả gia đình lẫn hàng xóm. Việc tìm kiếm một không gian tập luyện phù hợp, hoặc sử dụng thiết bị giảm âm (mute) để vừa thỏa đam mê mà không làm phiền ai cũng là một bài học vỡ lòng mà thầy trò chúng tôi phải cùng nhau vượt qua.
Dạy kèm riêng tư mang lại một sự tương tác rất đặc biệt. Trumpet vốn là biểu tượng của sự kiêu hãnh trong dàn nhạc giao hưởng, là linh hồn của nhạc jazz cổ điển. Nó không cho phép sự rụt rè.
Sự lột xác về sự tự tin: Tôi từng dạy nhiều học viên vốn có tính cách rụt rè, khép kín. Khi mới cầm kèn, các em thường thổi rất dè dặt, hơi thở yếu ớt vì sợ người khác nghe thấy. Nhưng trumpet không cho phép sự rụt rè đó — bạn phải thổi dứt khoát, hơi phải đầy thì kèn mới kêu rõ. Qua từng buổi học, khi học viên dám cất cao tiếng kèn đầy kiêu hãnh, tôi thấy sự tự tin ngấm dần vào ánh mắt, phong thái của họ. Kèn trumpet đã dạy các em cách “lên tiếng” trước thế giới.
Góc trú ẩn của cảm xúc tự do: Tôi nhớ có những học viên là dân kinh doanh căng thẳng, họ tìm đến trumpet vì mê mẩn âm thanh trầm ấm, lãng mạn của dòng nhạc jazz (như những bản nhạc của Louis Armstrong hay Chet Baker). Có anh chia sẻ: “Cầm chiếc kèn lên, ép môi vào ống ngậm, lúc đó đầu óc em trống rỗng hoàn toàn, chỉ còn lại hơi thở và giai điệu”. Tiếng trumpet lúc này trở thành một phương thức giải thoát, một cách để bộc lộ cái tôi đầy phóng khoáng và mạnh mẽ.
Càng gắn bó với nghề, chính những học viên của mình lại tiếp cho tôi thêm nguồn cảm hứng vô tận:
Sự kiên trì rèn luyện từng milimet: Kèn trumpet không thể học cấp tốc. Mọi cơ bắp quanh miệng cần thời gian dài để thích nghi và ghi nhớ cơ học. Nhìn những học viên kiên trì tập luyện mỗi ngày, dù môi có phồng rộp, dù có những ngày thổi hụt hơi vẫn không bỏ cuộc, tôi nhận ra giá trị của sự bền bỉ. Thành công trong nghệ thuật không đến từ tài năng bẩm sinh nhất thời, mà đến từ sự lặp lại đều đặn của kỷ luật.
Tinh thần không ngại phô bày: Học kèn đồng nghĩa với việc bạn phải chấp nhận chơi sai trước mặt giáo viên, chấp nhận những tiếng kèn chói tai ban đầu trước khi chạm đến những giai điệu mượt mà. Các học viên lớn tuổi đã dạy tôi bài học lớn về việc buông bỏ cái tôi, dũng cảm đối mặt với sự vụng về để vươn tới phiên bản tốt hơn của chính mình.
Nghề dạy kèm trumpet là một hành trình đòi hỏi nhiều thể lực, sự kiên nhẫn và cả một trái tim đầy lửa. Phải đánh đổi bằng những giọt mồ hôi, những lần mỏi nhừ cơ môi để rồi vỡ oà khi cất lên được một nốt cao sáng chói, tròn trịa giữa không gian.
Nếu bạn đang yêu thích âm hưởng hào hùng, sang trọng của kèn đồng, hay đang ấp ủ một góc nhỏ để thổi bùng lên giai điệu của riêng mình — thì đừng ngần ngại nhấc chiếc trumpet ra khỏi hộp.
Đường đi có thể đòi hỏi nhiều hơi sức và thử thách, nhưng khi bạn tự tay thổi lên bản nhạc ngân vang đầu tiên, bạn sẽ thấy mọi sự nỗ lực đều vô cùng xứng đáng.
