Có những cha mẹ dành cho con rất nhiều sự đầu tư.
Học văn hóa.
Học thêm.
Học ngoại ngữ.
Tiếng Anh, tiếng Nhật, tiếng Hàn, tiếng Pháp…
Cha mẹ không tiếc tiền, không tiếc công sức, chỉ mong con có một tương lai tốt đẹp, mong con có thể bằng bạn bằng bè, mong sau này con có một nghề nghiệp ổn định và cuộc sống tốt hơn.
Nhưng rồi cha mẹ bắt đầu nhận ra một điều:
Con càng học, con càng mệt.
Ngồi vào bàn học, con loay hoay mãi mới bắt đầu.
Cha mẹ phải nhắc:
“Ngồi vào học đi!”
Một lúc sau lại phải nhắc:
“Tập trung vào!”
Rồi:
“Sao học mãi không vào?”
Có khi từ nhắc nhở chuyển thành la mắng.
Có khi cha mẹ càng sốt ruột, con càng chán nản.
Con không phải không ngồi vào bàn.
Con vẫn học.
Nhưng dường như phải dùng rất nhiều sức mới làm được một việc mà những đứa trẻ khác có thể làm dễ dàng hơn.
Điểm số của con vẫn không như cha mẹ mong muốn.
Cha mẹ bắt đầu thất vọng.
Rồi đôi khi trong lòng xuất hiện một suy nghĩ rất đau:
“Mình đầu tư cho con như vậy mà tại sao con vẫn không tiến bộ?”
“Có phải con mình không có năng lực?”
“Có phải con mình lười?”
“Có phải con mình không thể thành tài?”
Nhưng rồi một ngày, con nói:
“Ba mẹ cho con học guitar được không?”
Hoặc piano.
Hoặc violin.
Hoặc organ.
Hoặc trống.
Hoặc một nhạc cụ nào đó mà con thực sự yêu thích.
Cha mẹ thử cho con học.
Và rồi một điều bất ngờ xảy ra.
Đến giờ học đàn, cha mẹ không cần gọi.
Không cần nhắc.
Không cần quát.
Có khi con còn đứng chờ giáo viên đến.
Một tiếng học trôi qua rất nhanh.
Hai tiếng trôi qua, con vẫn muốn chơi tiếp.
Con tự lấy đàn ra luyện.
Tự tìm bài hát.
Tự nghe.
Tự sửa lỗi.
Tự tập lại đoạn khó.
Không ai bắt.
Không ai ép.
Không ai đứng bên cạnh giám sát.
Và khi con chơi được một bài hát mới, khuôn mặt con sáng lên.
Con vui.
Con hào hứng.
Con muốn cho cha mẹ nghe.
Con muốn chơi lại.
Con bắt đầu có một thứ mà trước đây cha mẹ rất khó nhìn thấy ở con:
sự chủ động.
sự tập trung.
sự kiên trì.
niềm vui khi được học.
Và lúc đó, có lẽ cha mẹ bắt đầu đặt lại một câu hỏi:
“Có phải con mình thật sự kém như mình từng nghĩ không?”
Có lẽ không.
Có thể con không kém.
Có thể con chỉ chưa tìm được lĩnh vực phù hợp để khả năng của mình được phát huy.
Cha mẹ nghĩ:
“Con lười.”
Nhưng có thể con đang gặp khó khăn với một lĩnh vực không phù hợp với khả năng, sở thích hoặc cách học của mình.
Cha mẹ thấy con thiếu tập trung.
Nhưng khi học nhạc, con có thể tập trung hàng giờ.
Cha mẹ thấy con thiếu kiên trì.
Nhưng khi tập đàn, con có thể lặp đi lặp lại một đoạn nhạc hàng chục lần.
Cha mẹ thấy con không có động lực.
Nhưng khi học một nhạc cụ mà con yêu thích, chẳng cần ai nhắc con vẫn tự luyện tập.
Vậy điều gì đã thay đổi?
Không phải đứa trẻ bỗng nhiên trở thành một con người khác.
Mà có thể lần đầu tiên, con được đặt vào một môi trường phù hợp với hứng thú, động lực và thế mạnh của mình.
Nếu bắt một con cá lên cây rồi bảo:
“Leo đi!”
Nó không thể leo.
Bạn càng mắng:
“Tại sao người ta leo được mà mày không leo được?”
Nó vẫn không thể leo.
Bạn cho nó học thêm.
Bạn bắt nó luyện tập nhiều hơn.
Bạn so sánh nó với những con vật khác.
Nhưng con cá vẫn không thể trở thành một con khỉ.
Nếu chỉ nhìn vào việc con cá không leo được cây, chúng ta có thể kết luận:
“Con cá này thật kém cỏi.”
Nhưng khi đưa nó trở lại nước…
Nó không cần ai dạy phải bơi thế nào.
Nó không cần ai đứng bên cạnh nhắc:
“Bơi đi!”
Nó tự bơi.
Nó bơi một cách tự nhiên.
Bởi vì nước là môi trường phù hợp với nó.
Trẻ em cũng vậy.
Một đứa trẻ không nhất thiết phải giỏi tất cả những thứ mà người lớn cho rằng quan trọng.
Có đứa trẻ tỏa sáng trong Toán.
Có đứa trẻ nổi bật ở Ngoại ngữ.
Có đứa trẻ có năng khiếu âm nhạc.
Có đứa trẻ yêu thích thể thao.
Có đứa trẻ có khả năng hội họa.
Có đứa trẻ thích công nghệ, lập trình.
Có đứa trẻ rất giỏi giao tiếp, lãnh đạo, tổ chức.
Có đứa trẻ phát triển chậm hơn ở một số lĩnh vực nhưng lại có thế mạnh rất rõ ở lĩnh vực khác.
Điều quan trọng là chúng ta phải cho trẻ cơ hội được tìm thấy “mặt nước” của mình.
Đôi khi câu hỏi không nên là:
“Tại sao con không chịu cố gắng?”
Mà nên là:
“Điều gì khiến con có thể cố gắng hàng giờ mà không cần ai nhắc?”
Hãy quan sát điều đó.
Con có thể ngồi hàng giờ bên cây đàn.
Có thể vẽ hàng giờ.
Có thể đá bóng đến tối.
Có thể tháo lắp máy móc.
Có thể viết.
Có thể làm thí nghiệm.
Có thể chăm sóc động vật.
Có thể tìm hiểu máy tính.
Có thể tập nhảy.
Có thể làm bất cứ điều gì khiến con quên mất thời gian.
Đó là những tín hiệu rất đáng để cha mẹ quan sát.
Không phải cứ thích một thứ là chắc chắn con có năng khiếu hoặc sau này sẽ thành công với nó. Nhưng sở thích sâu sắc và động lực tự thân là những tín hiệu đáng được khám phá thay vì lập tức bị gạt bỏ.
Mà là một cơ hội để con được khám phá:
“Con thực sự là ai?”
“Con thích điều gì?”
“Con có khả năng ở đâu?”
“Điều gì khiến con muốn tự mình cố gắng mà không cần ai ép?”
Bởi vì mục tiêu của giáo dục không nên chỉ là biến một đứa trẻ thành người giỏi tất cả những thứ người lớn muốn.
Mà còn phải giúp đứa trẻ tìm thấy:
điều mình yêu thích,
điều mình có khả năng,
điều mình sẵn sàng kiên trì,
và cuối cùng là niềm tin rằng mình có giá trị.
Có thể trước đây cha mẹ đã nhìn con và nghĩ:
“Tại sao con mình chẳng làm được gì?”
Nhưng sau khi nhìn thấy con say mê bên cây đàn, có lẽ cha mẹ sẽ hiểu:
Không phải con không muốn cố gắng.
Có thể con chỉ chưa tìm được điều khiến con muốn cố gắng.
Không phải con không có năng lực.
Có thể năng lực của con chưa được nhìn thấy.
Không phải con lười.
Có thể con chưa tìm được lĩnh vực đánh thức động lực bên trong mình.
Và đôi khi, điều một đứa trẻ cần nhất không phải là thêm một lớp học.
Mà là một người lớn chịu dừng lại, quan sát con và nói:
“Ba mẹ không cần con phải giỏi tất cả mọi thứ. Ba mẹ muốn biết con thực sự yêu thích điều gì.”
Bởi khi con cá được trở về với nước, không cần ai đứng bên cạnh nhắc nó phải bơi.
Nó sẽ tự bơi.
Và có thể, điều cha mẹ cần làm không phải là bắt con cá học cách leo cây giỏi hơn.
Mà là tìm xem đâu mới là dòng nước mà con thuộc về.
